Słownik dostępności cyfrowej

a11y

Accessibility (skrót)

a11y to skrót slowa accessibility (dostępność), gdzie 11 oznacza liczbę liter między a i y. Szeroko używany w społecznośći tech jako hashtag #a11y oraz w nazwach narzędzi i konferencji.

ADA

Americans with Disabilities Act

ADA to federalny zakon USA (1990) zabraniajacy dyskryminacji osób z niepełnosprawnościami. Title II (instytucje rządowe) i Title III (sektor prywatny) obejmuja strony internetowe. W kwietniu 2024 DOJ wydal finalne przepisy z technicznymi standardami (WCAG 2.1 AA) dla stron rządowych z terminem kwiecien 2026.

Alt-tekst

Alternative Text (tekst alternatywny)

Alt-tekst to tekstowy opis obrazu w atrybucie alt tagu '<img>'. Czytnik ekranu odczytuje alt-tekst niewidomym użytkownikom. Obrazy dekoracyjne powinny miec pusty alt (alt=""). Informacyjne — krotki opis tresci (do 125 znakow).

ARIA

Accessible Rich Internet Applications

ARIA to specyfikacja W3C definiujaca zbior atrybutow HTML do poprawy dostępnośći dynamicznej tresci webowej. Obejmuje role (role), stany (aria-expanded, aria-hidden) i wlasciwosci (aria-label, aria-describedby). Pierwsza zasada ARIA: jesli istnieje natywny element HTML z potrzebna semantyka — uzyj go zamiast ARIA.

Technologie wspomagajace

Assistive Technology (AT)

Technologie wspomagajace to urządzenia i programy pomagajace osobom z niepełnosprawnościami korzystac z komputera i internetu. Czytniki ekranu (NVDA, JAWS, VoiceOver), programy powiekszajace ekran (ZoomText), alternatywne klawiatury, eye-tracking, przelaczniki (switch devices).

Accessibility Overlay

Overlay (nakladka dostępnośći)

Overlay to widget JavaScript dodajacy panel ustawien na stronie (czcionki, kontrast, kursor). Nie modyfikuje rzeczywistego kodu HTML strony. National Federation of the Blind i 700+ specjalistow (overlayfactsheet.com) twierdza, że overlay nie zapewnia rzeczywistej zgodnośći z WCAG.

Accessibility Statement

Oswiadczenie o dostępnośći

Accessibility Statement to publiczny dokument na stronie opisujacy poziom dostępnośći zasobu, znane ograniczenia, dane kontaktowe do zglaszania problemow i planowane ulepszenia. Wymagany przez EAA w UE i zalecany przez W3C WAI.

CLS

Cumulative Layout Shift

CLS to metryka Core Web Vitals od Google mierzaca wizualna stabilnosc strony. Dobry wynik: < 0.1. Elementy przesuwajace sie po zaladowaniu zwiekszaja CLS i pogarszaja pozycjonowanie SEO.

Kontrast kolorow

Color Contrast Ratio

Kontrast kolorow to numeryczny stosunek jasnosci tekstu i tla. WCAG 2.1 Level AA wymaga minimum 4.5:1 dla zwyklego tekstu i 3:1 dla duzego tekstu (>18pt lub >14pt bold). Niski kontrast to najczestszy błąd: 81% stron ma ten problem (WebAIM).

Dostępność poznawcza

Cognitive Accessibility

Dostępność poznawcza to projektowanie dla osób z ograniczeniami poznawczymi: dysleksja, ADHD, autyzm, problemy z pamiecia. Obejmuje zrozumialy jezyk, spojna nawigacje, minimum rozproszen, wystarczający czas na działania.

CAPTCHA

Completely Automated Public Turing test

CAPTCHA to test odrozniajacy czlowieka od bota. Wizualne CAPTCHA (znieksztalcony tekst, wybór obrazow) sa bariera dla osób niewidomych i z ograniczeniami poznawczymi. WCAG wymaga alternatywnego sposobu przejscia.

DSTU EN 301 549

DSTU EN 301 549:2022

DSTU EN 301 549:2022 to ukrainski standard krajowy dostępnośći produktow ICT, identyczny z europejskim EN 301 549 v3.2.1. Obejmuje wymagania dla stron (na podstawie WCAG 2.1 Level AA), aplikacji mobilnych, dokumentow i terminali samoobsługowych.

Dostępność cyfrowa

Digital Accessibility

Dostępność cyfrowa to zapewnienie mozliwosci korzystania z produktow cyfrowych (stron, aplikacji, dokumentow, wideo) przez osoby z niepełnosprawnościami. Szersza niz dostępność webowa: obejmuje aplikacje mobilne, dokumenty PDF, e-booki, wideo z napisami.

DOM

Document Object Model

DOM to drzewiasta struktura strony HTML tworzona przez przegladarke do renderowania i manipulacji trescia. Accessibility Tree to oddzielna wersja DOM uzywana przez czytnik ekranu do odczytywania strony. Poprawny DOM = poprawny Accessibility Tree.

EAA

European Accessibility Act

EAA (Dyrektywa UE 2019/882) to prawo Unii Europejskiej wymagajace dostępnośći produktow i uslug cyfrowych. Obowiazuje od 28 czerwca 2025 we wszystkich 27 krajach UE. Dotyczy e-commerce, bankow, telekomunikacji, transportu. Standard techniczny: EN 301 549 (na podstawie WCAG 2.1 Level AA).

EN 301 549

Harmonised European Standard for ICT Accessibility

EN 301 549 to europejski standard dostępnośći produktow ICT od ETSI/CEN/CENELEC. Wersja 3.2.1 (2021) to zharmonizowany standard dla EAA. Dla webu: na podstawie WCAG 2.1 Level AA. Obejmuje również aplikacje mobilne, dokumenty, oprogramowanie i sprzet.

E-E-A-T

Experience, Expertise, Authoritativeness, Trustworthiness

E-E-A-T to framework Google do oceny jakosci tresci. Experience: wykazane doswiadczenie. Expertise: kwalifikacje autora. Authoritativeness: autorytet domeny. Trustworthiness: wiarygodnosc. Wazne dla SEO i cytowan AI.

Wskaznik fokusu

Focus Indicator / Focus Ring

Wskaznik fokusu to widoczny kontur wokol interaktywnego elementu (linku, przycisku, pola) po otrzymaniu fokusu klawiatury. WCAG 2.4.7 (AA) wymaga widocznego fokusu. WCAG 2.2 dodał 2.4.11 (Focus Not Obscured) i 2.4.13 (Focus Appearance).

Pulapka fokusu

Focus Trap / Keyboard Trap

Pulapka fokusu to sytuacja, gdy użytkownik klawiatury nie może opuscic elementu (okna modalnego, widgetu) za pomoca Tab lub Escape. WCAG 2.1.2 (A) zabrania pulapek fokusu. Wyjatek: okna modalne POWINNY trzymac fokus, ale MUSZA miec sposob zamkniecia (Escape).

Dostępność formularzy

Form Accessibility

Dostępność formularzy to zapewnienie mozliwosci wypelniania formularzy przez osoby z niepełnosprawnościami. Kazde pole potrzebuje label (programowo powiazanego przez for/id lub aria-label). Bledy musza byc jasno opisane i powiazane z polem. Formularz musi działac z klawiatury.

Hierarchia naglowkow

Heading Hierarchy

Hierarchia naglowkow to logiczna struktura h1-h6 na stronie. Jeden h1 na stronę (tytul). h2 — glowne sekcje. h3 — podsekcje. Nie pomijac poziomow. Czytnik ekranu uzywa naglowkow do nawigacji. 42.7% stron ma pominiete poziomy naglowkow (WebAIM).

Wysoki kontrast

High Contrast Mode

Wysoki kontrast to tryb wyswietlania ze zwiekszonym kontrastem między tekstem a tlem. Windows High Contrast Mode (forced-colors) zmienia kolory systemowe. Strona powinna poprawnie działac w tym trybie. CSS media query: @media (forced-colors: active).

Nawigacja klawiatura

Keyboard Navigation

Nawigacja klawiatura to mozliwosc pelnej obsługi strony bez myszy, samą klawiatura. Tab — przechodzenie między elementami, Enter — aktywacja, Escape — zamkniecie, strzalki — nawigacja w menu/slajderach. WCAG 2.1.1 (A) wymaga dostępnośći calej funkcjonalnosci z klawiatury.

Landmark

ARIA Landmark / HTML Landmark

Landmark to semantyczny obszar strony pomagajacy w nawigacji czytnika ekranu. Elementy HTML5: '<header>', '<nav>', '<main>', '<aside>', '<footer>'. Role ARIA: role="banner", role="navigation", role="main". Uzywaj elementow HTML5 zamiast rol ARIA gdzie to mozliwe.

Live Region

ARIA Live Region

Live Region to obszar strony, którego zmiany sa automatycznie odczytywane przez czytnik ekranu. aria-live="polite" — odczytaj gdy wygodne. aria-live="assertive" — odczytaj natychmiast (dla bledow, alertow). role="status" i role="alert" to wbudowane live regions.

Overlay

Accessibility Overlay Widget

Overlay to widget JavaScript dostępnośći nakladajacy zmiany na stronie bez modyfikacji rzeczywistego HTML. Produkty: AccessiBe, UserWay, EqualWeb. Krytyka: overlayfactsheet.com (700+ sygnatariuszy), NFB, grzywna FTC AccessiBe $1M. Alternatywa: podejscie DNS-proxy (InclusiveWeb) — rzeczywista naprawa HTML przez dostarczeniem odwiedzajacemu.

POUR

Perceivable, Operable, Understandable, Robust

POUR to cztery zasady WCAG. Perceivable (Postrzegalny): tresc dostępna dla wszystkich zmyslow. Operable (Operowalny): interfejs działa roznymi sposobami. Understandable (Zrozumialy): tresc i nawigacja sa zrozumiale. Robust (Solidny): działa z roznymi technologiami, w tym wspomagajacymi.

Role (ARIA)

ARIA Role

ARIA Role to atrybut definiujacy semantyczna role elementu dla technologii wspomagajacych. Typy: widget roles (button, checkbox, tab), document roles (article, heading), landmark roles (navigation, main), live region roles (alert, status).

Screen Reader

Czytnik ekranu

Screen Reader to program odczytujacy zawartosc ekranu dla osób niewidomych i slabowidzacych. Popularne: NVDA (Windows, darmowy), JAWS (Windows, komercyjny), VoiceOver (macOS/iOS, wbudowany), TalkBack (Android, wbudowany). 53.7% użytkownikow screen reader korzysta z NVDA (WebAIM Survey 2024).

Section 508

Section 508 of the Rehabilitation Act

Section 508 to prawo USA wymagajace dostępnośći ICT od agencji federalnych. Zaktualizowane w 2017 roku z odwolaniem do WCAG 2.0 Level AA. Dotyczy stron internetowych, dokumentow, oprogramowania i sprzetu opracowywanego lub nabytego przez rząd federalny.

Semantyczny HTML

Semantic HTML

Semantyczny HTML to uzywanie elementow HTML zgodnie z ich przeznaczeniem: '<button>' dla przyciskow (nie '<div onclick>'), '<nav>' dla nawigacji, '<h1>'-'<h6>' dla naglowkow. Czytnik ekranu rozumie semantyke natywnych elementow. Div soup (wszystko na div) to najczestszy błąd architektoniczny dostępnośći.

Shadow DOM

Shadow DOM to technologia Web Components izolujaca DOM i style widgetu od glownej strony. Panel dostępności InclusiveWeb uzywa Shadow DOM: style panelu nie koliduja ze stylami strony. To gwarantuje poprawne działanie widgetu na każdej stronie.

Skip Link

Link pomijania nawigacji

Skip Link to ukryty link na poczatku strony, pojawiajacy sie po nacisnieciu Tab, pozwalajacy przejsc od razu do glownej tresci, pomijajac nawigacje. WCAG 2.4.1 (A) wymaga mechanizmu pomijania powtarzajacych sie blokow.

Tab Order

Kolejnosc tabulacji

Tab Order to kolejnosc, w jakiej elementy otrzymuja fokus po nacisnieciu Tab. Powinna odpowiadac wizualnej kolejnosci tresci (od lewej do prawej, z gory na dol). WCAG 2.4.3 (A). tabindex="0" — dodaje do naturalnej kolejnosci. tabindex > 0 — antywzorzec.

Alternatywy tekstowe

Text Alternatives

Alternatywy tekstowe to tekstowy odpowiednik tresci nietekstowej. WCAG 1.1.1 (A) wymaga alternatyw dla: obrazow (alt), wideo (napisy, audiodeskrypcja), audio (transkrypcja), ikon (aria-label), CAPTCHA (alternatywa audio).

WAI

Web Accessibility Initiative

WAI to inicjatywa W3C (World Wide Web Consortium) opracowujaca standardy i wytyczne dotyczące dostępnośći internetowej. Glowne produkty: WCAG (standard tresci), ARIA (standard interaktywnosci), ATAG (standard narzędzi autorskich), UAAG (standard przegladarek).

WAVE

Web Accessibility Evaluation Tool

WAVE to darmowe narzędzie do testowania dostępnośći od WebAIM. Dostepne jako usluga webowa (wave.webaim.org), rozszerzenie Chrome/Firefox i API. Pokazuje bledy, ostrzezenia i elementy strukturalne bezposrednio na stronie. Nie zastepuje pelnego audytu: narzędzia automatyczne wykrywaja jedynie 30-57% problemow.

WCAG

Web Content Accessibility Guidelines

WCAG to międzynarodowy standard dostępnośći tresci internetowych od W3C. Definiuje techniczne kryteria dostępnośći stron dla osób z niepełnosprawnościami. Aktualne wersje: WCAG 2.1 (2018, 78 kryteriów) i WCAG 2.2 (2023, 87 kryteriów). Poziomy: A, AA (zalecany), AAA.

WCAG 2.1

Web Content Accessibility Guidelines 2.1

WCAG 2.1 (czerwiec 2018) rozszerzyl WCAG 2.0 o 17 nowych kryteriów dla dostępnośći mobilnej, osób slabowidzacych i ogranicze. poznawczych. 78 kryteriów sukcesu. Podstawowy standard dla EN 301 549 i EAA.

WCAG 2.2

Web Content Accessibility Guidelines 2.2

WCAG 2.2 (pazdziernik 2023) to najnowsza aktualizacja standardu. 87 kryteriów (+9 nowych, -1 usuniety). Nowe kryteria: Focus Not Obscured, Focus Appearance, Dragging Movements, Target Size Minimum, Accessible Authentication, Consistent Help, Redundant Entry.

Poziomy WCAG

WCAG Conformance Levels (A, AA, AAA)

WCAG definiuje trzy poziomy: Level A (30 kryteriów w 2.2) — minimalna dostępność. Level AA (24 kryteria) — zalecany standard, wymagany przez EAA, ADA. Level AAA (33 kryteria) — maksymalna dostępność, rządko wymagana w calosci.

Dostępność internetowa

Web Accessibility

Dostępność internetowa to praktyka tworzenia stron internetowych dostępnych dla wszystkich ludzi, niezaleznie od niepełnosprawności, wieku czy technologii. Obejmuje kompatybilnosc z czytnikiem ekranu, nawigacje klawiatura, wystarczający kontrast, napisy do wideo. 96.3% stron ma bledy dostępnośći (WebAIM Million 2025).