Deklaracja dostępności — wzór i wymogi (WCAG 2.1 AA)

Czym jest deklaracja dostępności?

Deklaracja dostępności to oficjalny, publicznie dostępny dokument, w którym podmiot publiczny informuje użytkowników o stanie dostępności cyfrowej swojej strony internetowej lub aplikacji mobilnej. Obowiązek jej publikacji wynika z ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych, która wdraża do polskiego prawa unijną dyrektywę 2016/2102. Innymi słowy — to nie dobrowolna deklaracja marketingowa, lecz wymóg prawny z konkretną, ustandaryzowaną treścią i formatem.

Deklaracja pełni dwie funkcje. Po pierwsze, buduje przejrzystość: osoba z niepełnosprawnością, korzystająca na przykład z czytnika ekranu, może z góry sprawdzić, które elementy strony mogą sprawiać trudność i jak zgłosić problem. Po drugie, jest narzędziem rozliczalności — na jej podstawie Ministerstwo Cyfryzacji oraz inne organy nadzorujące weryfikują, czy dany podmiot rzeczywiście dba o dostępność cyfrową, a nie tylko deklaruje to na papierze.

Kto musi mieć deklarację dostępności?

Ustawa o dostępności cyfrowej nakłada obowiązek na szeroko rozumiane podmioty publiczne — nie tylko urzędy w wąskim znaczeniu. Definicja obejmuje jednostki sektora finansów publicznych, państwowe i samorządowe osoby prawne utworzone w celu zaspokajania potrzeb o charakterze powszechnym, a także organizacje pozarządowe realizujące zadania publiczne finansowane ze środków publicznych. W praktyce oznacza to, że deklarację dostępności strony internetowej musi opublikować niemal każda instytucja finansowana lub kontrolowana przez państwo bądź samorząd.

Ustawa o dostępności cyfrowej z 2019 r. nie obejmuje jednak firm czysto prywatnych, bez zadań publicznych. To nie oznacza, że temat ich nie dotyczy — o rozszerzających się obowiązkach sektora prywatnego piszemy w pytaniach na końcu artykułu.

Co musi zawierać deklaracja dostępności?

Treść deklaracji nie jest dowolna — ustawa i wzór Ministerstwa Cyfryzacji precyzyjnie określają, jakie elementy muszą się w niej znaleźć:

1. 1Status zgodności ze standardem. Czy strona jest zgodna, częściowo zgodna czy niezgodna z wymaganiami WCAG 2.1 na poziomie AA (zharmonizowanymi z normą EN 301 549), wraz z listą treści niedostępnych i uzasadnieniem — np. wyjątkiem dla nadmiernego obciążenia lub treści opublikowanych przed wejściem w życie ustawy.
2. 2Data sporządzenia i metoda oceny. Kiedy przygotowano deklarację oraz czy oceny dokonano w ramach samooceny podmiotu, czy zewnętrznego audytu dostępności przeprowadzonego przez wyspecjalizowaną firmę.
3. 3Data publikacji i ostatniej aktualizacji strony. Pozwala użytkownikom i organom nadzorującym ocenić, czy informacje zawarte w deklaracji są aktualne.
4. 4Dane kontaktowe osoby odpowiedzialnej. Imię, nazwisko oraz e-mail lub telefon osoby, do której można zgłosić problem z dostępnością cyfrową danej strony lub aplikacji.
5. 5Procedura odwoławcza. Opis, jak złożyć żądanie zapewnienia dostępności, w jakim terminie podmiot musi odpowiedzieć (bez zbędnej zwłoki, nie później niż w ciągu 7 dni, w uzasadnionych przypadkach do 2 miesięcy) oraz gdzie skierować skargę, jeśli żądanie nie zostanie zrealizowane — do Rzecznika Praw Obywatelskich.
6. 6Dostępność architektoniczna. Opis dostępności budynku siedziby podmiotu — podjazdy, windy, oznaczenia dla osób niewidomych — a także informacja o dostępnych aplikacjach mobilnych i tłumaczu języka migowego online, jeśli podmiot je udostępnia.

Wzór deklaracji dostępności

Szukając wzoru deklaracji dostępności, najbezpieczniej sięgnąć po oficjalny szablon Ministerstwa Cyfryzacji, publikowany wraz z warunkami technicznymi publikacji oraz strukturą dokumentu elektronicznego. Od 1 sierpnia 2024 r. nowe deklaracje powinny być przygotowywane zgodnie z wersją 2.0 tych wytycznych, która porządkuje nagłówki, kolejność sekcji i znaczniki semantyczne w kodzie HTML — tak, aby sama deklaracja również była w pełni dostępna cyfrowo. Szkielet dokumentu wygląda zwykle następująco:

Deklaracja dostępności — [nazwa strony]

1. Status zgodności z ustawą
2. Data sporządzenia i publikacji deklaracji
3. Metoda oceny dostępności cyfrowej
4. Skróty klawiszowe
5. Informacje zwrotne i dane kontaktowe
6. Procedura wnioskowo-skargowa
7. Dostępność architektoniczna
8. Data ostatniego przeglądu deklaracji

Kluczowa zasada, o której wiele podmiotów zapomina: deklaracja dostępności nie jest dokumentem raz na zawsze. Ustawa wymaga jej przeglądu i aktualizacji co najmniej raz w roku, do 31 marca, a także każdorazowo po istotnej zmianie na stronie internetowej — na przykład po przebudowie serwisu, wdrożeniu nowego systemu CMS czy dodaniu nowej aplikacji mobilnej. Nawet jeśli nic się nie zmieniło, podmiot powinien odnotować datę kolejnego przeglądu.

Jak sprawdzić zgodność z WCAG 2.1 AA

Zanim wypełnicie deklarację, warto rzeczywiście zweryfikować, na ile strona spełnia wymagania WCAG 2.1 na poziomie AA — to właśnie ten poziom, zharmonizowany z normą europejską EN 301 549, stanowi punkt odniesienia dla polskiej ustawy o dostępności cyfrowej. Sprawdzenie zgodności najlepiej podzielić na kilka etapów:

• Audyt automatyczny — narzędzia takie jak Lighthouse, axe DevTools czy WAVE w kilkanaście sekund wykrywają braki alt-tekstów, nieprawidłową strukturę nagłówków czy niewłaściwe atrybuty ARIA. To dobry pierwszy krok, ale automatyka wykrywa średnio tylko 30–50% realnych barier.
• Kontrola kontrastu kolorów — jedno z najczęstszych naruszeń WCAG 2.1 (kryterium 1.4.3). Skorzystaj z naszego bezpłatnego narzędzia do sprawdzania kontrastu, aby błyskawicznie zweryfikować parę kolorów tekstu i tła według progów AA/AAA.
• Testy manualne klawiaturą i czytnikiem ekranu — sprawdzenie, czy cała strona jest obsługiwalna bez myszy (Tab, Enter, Escape) oraz czy treść ma sens odczytana na przykład przez NVDA lub VoiceOver.
• Pełny audyt dostępności — najbardziej wiarygodną metodą oceny, wymaganą wprost w deklaracji jako „metoda oceny dostępności”, jest audyt przeprowadzony przez zewnętrznego eksperta lub platformę taką jak InclusiveWeb Audit, która sprawdza serwis według ponad 90 reguł WCAG 2.1 i generuje gotowy, priorytetyzowany raport.